blank
7+3=

Sorduğunuz sorular ekibimiz tarafından itina ile cevaplanıp posta kutunuza haber bırakılır. İletişim için bu formu değil de mail adresimizi kullanmanız daha makul olacaktır.

İlginç Sorular

Sana, aklımda düşünceler olduğunu düşündürten nedir?

En basit cevap: Aklım. Üstelik bu cevap, göründüğü kadar da patavatsız sayılmaz pek. Belki emin olabileceğim tek şey düşünüyor oluşumdur ve düşüncelerimin geçtiği yer olarak aklımı belirtmem makuldür.

Yani, bana sizin kafanızda da düşünceler olduğunu düşündürten şeyin aklım olduğunu kesin bir ifadeyle söyleyebilirim. Aklımın aslında doğru olup olmadığı farklı bir meseledir, ama beni bu düşünceye yönelten kesinlikle aklımdır.

İmdi, çağlar boyunca birçok filozofun temsil ettiği üzere, kendi deneyimlerimin aslında gerçek olduğunu mantıksal olarak kanıtlamanın bir yolu yoktur. Düşüncelerim -ayrı bir bedende ayrı bir aklımın olduğu algısı- tamamen yanlış olabilir. Sizin de bağımsız düşüncelere sahip ayrı bir aklınızın olduğunu mantıksal olarak kanıtlamak aynı ölçüde olanaksız. Ne var ki, bütün hayat tecrübem, ömrüm boyunca duyularımdan aldığım bütün mesajlar, şeylerin inandığım şekilde olduğunu doğruluyor. Bedenimin, duygusal verileri geri ilettiğinin ve komutlarımın gerektiğini yerine getirdiğinin farkındayım. Şeylerin büyük ölçüde öngörülebilir şekilde oluştuğunun farkındayım. Bunlar öngörülemez olduğunda bile, benim dışımda aynen benim gibi kendine özgü düşüncelere sahip gerçek insanlarla dolu gerçek bir dünyanın bulunduğu yolundaki görüşümü doğruluyor gibi.

Filozoflar öteden beri bu sağduyu gerçekliğinin varsayımlarına karşı çıkmış ve gerçekliğe ilişkin daha sağlam tabloları ortaya koymaya çalışmışlardır. Onlara göre, duyular kolayca yanılabilir. Örneğin, hızla dönen bir tekerlek duruyormuş gibi görünebilir. Dahası, uyanıkken gördüğümüz dünyanın düşlerimizde yaratılan hayal dünyasından daha gerçek olduğuna nasıl emin olabiliriz? Sözgelimi, tasvirci gerçekçiler aklın dış dünyasının gerçekliğini değil, sadece tasvirini duyumsadığı görüşündedir. İdealistler gerçekliği duyumsayışımızın tamamen kafamızda olduğunu ve nesnelerin ancak algılandığı sürece var olduğunu söylerler. Filozofların henüz çözemediği bir muammadır bu.

Gelgelelim, her ne kadar bir filozof olarak böyle soruları irdelemek ilginç -aslında temel- bir şey olsa da, gündelik pratik hayat açısından, duyumsayışımızın gerçek olduğunu kabul eden sağduyu görüşüne uymak akla uygundur. Doğrusu, diğer şekilde düşünmeyi ve yaşamayı neredeyse olanaksız bulmaktayım; çünkü benim aklım böyle çalışıyor. Bu yüzden deneyimimin ve duyularımın sunduğu bulgular doğruymuş gibi yaşıyorum ve sizi de aynen benim gibi bir akla ve aynen benim gibi düşüncelere sahip başka bir insan olarak görüyorum. Bana, aklınızda düşünceler olduğunu “düşündürten” şey budur.

Hiç kuşkusuz, başka bir açıdan yanılıyor olabilirim. Vücudunuz fiziksel bir gerçeklik olsa da, yaptığınız ve söylediğiniz şeyler mutlaka düşüncelerinizden gelmiyor olabilir. Çok inandırıcı tepkiler vermek üzere programlanmış, çok gerçekçi bir android olabilirsiniz… Ama böyle bir androidseniz, bayağı inanılır birisiniz; bu nedenle sakıngan davranmam ve ikiyüzlü bir kukla değil, düşünen bir insan olduğunuzu varsaymam akla uygun olur, sanırım…